როგორ გარდაიქმნა საფონდო ბირჟა ტექნოლოგიების განვითარებასთან ერთად

ავტორი: კატო მალანია

ტექნოლოგიურ პროგრესთან ერთად, აქციებით ვაჭრობა გამარტივდა. ადრე, აქციების გაყიდვა ისევე მიმდინარეობდა, როგორც ვაჭრობა სასოფლო სამეურნეო პროდუქტების ბაზარზე. ანუ ადამიანები ერთ ადგილას იკრიბებოდნენ და სხვადასხვა კომპანიების აქციებს ყიდულობდნენ.

ტელეფონის და ფაქსის ფართო გამოყენებასთან ერთად, ეს პროცესი მეტწილად დისტანციური გახდა. გაჩნდა სააგენტო კომპანიები, საიდანაც კომპანიები აგენტებს ქირაობდნენ, ისინი კი მათ მაგივრად ვაჭრობდნენ. ეს იგივენაირი რამაა, როგორც მარკეტინგული კომპანიის დაქირავება. ანუ, როცა კორპორაცია ფულს უხდის მარკეტინგულ კომპანიას, რომელიც რეკლამებზე და ხანდახან PR-ზე ზრუნავს.

საფონდო ბირჟებზე ხშირად ისეთ კომპანიებში აბანდებენ ფულს, რომელსაც განვითარების პოტენციალი აქვს. მაგალითად, შეიძლება ისეთ კომპანიაში დააბანდოთ ფული, რომელიც აწმყოში არც ისე დიდია, თუმცა რევოლუციურ პროდუქტზე მუშაობს, რომლის გაყიდვის შემდეგაც, მისი გაყიდვები მნიშვნელოვნად გაიზრდება. თუ თქვენმა გეგმამ გაამართლა, შესყიდული აქციები, მოგვიანებით, ძვირად შეგიძლიათ გაყიდოთ.

დიდი ხნის მანძილზე საფონდო ბირჟები გლობალურ პოლიტიკურ კლიმატზე იყვნენ დამოკიდებული. ამის ნათელი ილუსტრაცია ცივი ომის დროინდელი სამხრეთ ამერიკაა. მეოცე საუკუნის 50-იან წლებამდე, სამხრეთ ამერიკის აგრონომიული რესურსის საკმაოდ დიდი ნაწილის მფლობელები და მეწილეები ამერიკული კომპანიები იყვნენ და სამხრეთ ამერიკის ბაზარი საკმაოდ საიმედოდ გამოიყურებოდა. თუმცა, 50-იანებში სამხრეთ ამერიკულ ქვეყნებში კომუნისტური, სოციალისტური და ლეიბორისტული მოძრაობები ძალიან პოპულარული გახდა და იმდროინდელ ადგილობრივ ავტოკრატიული თუ ავოტრიტარულ მთავრობებს დაუპირისპირდა.

მსგავსი მოძრაობების ერთ-ერთი მიზანი ხშირად “სტრატეგიული მნიშვნელობის რესურსების” ნაციონალიზაცია იყო, რაც ამერიკელ ინვესტორების ინტერესებს საფრთხეს უქმნიდა. შესაბამისად, ისეთი კომპანიების აქციების ფასი, რომლებიც სამხრეთ ამერიკაში ოპერირებდნენ, შემცირდა. ამას უამრავი პოლიტიკური იმპლიკაცია აქვს, რომელიც ჩვენი განხილვის საგანს ცდება.

მნიშვნელოვანი აქ ისაა, რომ საფონდო ბირჟა, დროთა განმავლობაში, ეკონომიკის საკმაოდ პოტენტური ნაწილი გახდა, რომლის მოქმედებაც ყველაზე მეტად დროზე არის დამოკიდებული. თუ ინვესტორს მოლოდინი აქვს, რომ რაიმე კომპანიაში მისი აქციები უფასურდება, მაშინ ის საკუთარი წილის გაყიდვას ეცდება, სანამ წაგებაში წავა. ინვესტორი, რომელიც ყველაზე ადრე შენიშნავს აქციების გაუფასურების პოტენციალს, დაწინაურებულ პოზიციაშია, რადგან ის მანამდე მოახერხებს წილის გაყიდვას, სანამ მისი ფასი თავდაპირველ შენაძენს ჩამოცდება.

საფონდო ბირჟის ავტომატიზაცია ყველაზე თვალსაჩინო განვითარებულ ქვეყნებშია, სადაც ეკონომიკური აქტივობის დიდი წილი ფინანსურ ინსტიტუტებზე მოდის. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ, ამერიკულმა და ევროპულმა კომპანიებმა ქარხნების გატანა ძირითადად აზიაში დაიწყეს, სადაც მათი პროდუქცია იწყობოდა. ეკონომიკაში ფინანსური ინსტიტუტების მზარდ როლს ეკონომიკის ფინანსიალიზაცია ეწოდება.

საფონდო ბირჟაზე ვაჭრობაში მონაწილე კომპანიები ყიდულობენ ან უკვეთავენ ალგორითმებს, რომლებიც ვაჭრობას ავტომატურად ახორციელებენ. მანქანური დასწავლის დახვეწასთან ერთად, ეს ალგორითმები სხვადასხვა აქციების ფასებს, ადამიანებთან შედარებით ბევრად მაღალი სიზუსტით აკეთებენ.

სპეციალიზირებული ალგორითმები ათასობით აქციას ხშირად ავტომატურად ყიდულობენ და ყიდიან, შესაბამისად, საფონდო ბირჟაზე კომპანიის აქციების ფასი წამებში კლებულობს და იმატებს.

მაღალი სიხშირის ვაჭრობა რეალურუად 1930-იან წლებში დაიწყო, როცა კომპანიების აქციებს ტელეგრაფის მეშვეობით ყიდულობდნენ და ყიდდნენ, თუმცა საფონდო ბირჟაზე კომპიუტერული სისტემების ინტეგრაცია1970-იან წლებს უკავშირდება, როცა ნიუ იორკის სავალუტო ბირჟაზე DOT სისტემის (Designated order turnaround) გამოყენება დაიწყეს.

ეს სისტემა აქციებს სხვადასხვა “სავაჭრო პოსტებზე” ამისამართებდა და აქციების ფასის, ისევე როგორც გაყიდვების რეალურ დროში დანახვის შესაძლებლობას იძლეოდა. 1984 წელს პოპულარული გახდა “ღია ავტომატური შეტყობინებების სისტემა” — OARS, რომელიც სპეციალისტებს “ბაზრის წმენდისთვის” საჭირო ფასების დადგენაში ეხმარებოდა.

“ბაზრის გაწმენდა” (market cleaning) არის პროცესი, რომლის ფარგლებშიც კომპანია პროდუქტის ფასს (ამ შემთხვევაში აქციის) მასზე არსებულ მოთხოვნას უტოვებს ისე, რომ ჭარბი პროდუქტი აღარ დარჩეს. ფასდაკლებები განსხვავებულ პროდუქციაზე ხშირად სწორედ ამიტომ წესდება, რომ გარკვეული პროექტი სრულად გაიყიდოს, ისე რომ კომპანიას ფინანსური დანაკარგი არ ჰქონდეს. მეორენაირად რომ ითქვას, OARS სისტემა მოვაჭრეებს აქციის ფასების განსაზღვრაში ეხმარებოდა.

ოდნავ მოგვიანებით, თანამედროვე ალგორითმული ვაჭრობის ჩანასახი გაჩნდა. სპეციალურად შექმნილმა ალგორითმებმა ბაზარზე აქციების ყიდვა-გაყიდვა “შეფუთვებად” დაიწყეს. ანუ, პროგრამა იღებდა 15 აქციას და ერთ შეფუთვაში ყიდდა, თუ მაგალითად მათი ფასი მილიონ დოლარს გადაცდებოდა. ამ დროს საფონდო ბირჟაზე გაჩნდა ეგრეთ წოდებული “სამომავლო კონტრაქტების ბაზრები”.

“სამომავლო კონტრაქტი” არის ლეგალური შეთანხმება, რომლის მიხედვითაც კონკრეტული პროდუქცია, მაგალითად აქცია, კონკრეტულ დროს, კონკრეტულ ფასად გაიყიდება.

0

You may also like

დატოვეთ კომენტარი